Deze 1 januari laten we alles bij het oude

Op 1 januari gooien we traditiegetrouw het roer om. Uit onderzoek blijkt alleen dat er maar zelden iets terecht komt van onze goede voornemens. De reden: we veranderen te abrupt. Zet liever kleine stappen, ook in organisaties, en vergeet daarbij 1 januari. Geleidelijkheid voorkomt dat we verzuipen, met meer resultaat op de lange termijn.

‘Voel je ademhaling en ervaar hoe het bloed door je lichaam stroomt. Je bent in het hier en nu, zonder oordeel, zonder dat je iets hoeft te veranderen.’ Mijn yogalerares weet als geen ander hoe ze me kalm krijgt. Beetje jammer dat haar helende stem na afloop van de laatste les werd overstemd door een reeks huishoudelijke mededelingen. Zo liet ze ons weten dat haar prijzen stijgen per 1 januari. En o ja, er moesten ook nog lessen verplaatst worden. Het is tenslotte bijna sinterklaas, kerst en nieuwjaar. 2019 is in aantocht en dus moet er weer vanalles. 

In de kiem gesmoorde goede voornemens
Sinds ik me kan heugen is 1 januari een magische grens. Amsterdam wil het aantal AirBNB’s beperken per 1 januari 2019, het belastingstelsel gaat van 4 naar 2 schijven, het lage btw-tarief gaat van 6 naar 9 procent, en ga zo maar door. De lijst met voorgenomen veranderingen per 1 januari 2019 is lang. Daar doen we zelf vrolijk aan mee. Op 1 januari 2019 stoppen we met roken, gaan we gezonder eten, meer sporten en, in mijn geval, eindelijk eens dat boek lezen wat al drie jaar op de plank ligt.

Momenteel volg ik een master Management van Cultuur en Verandering aan de NCOI University. In mijn scriptie, die ik uiterlijk februari 2019 wil inleveren, staat veranderen centraal. Ik onderzoek de eigenschappen van veranderingen en de mogelijkheden van organisaties om te veranderen. Hierdoor hoop ik inzicht te krijgen in de mogelijke succesfactoren in veranderprocessen. In de literatuur die ik lees voor mijn scriptie blijkt dat verandering moeilijk is. Mensen houden liever alles bij het oude. In de kiem gesmoorde goede voornemens zijn het levende bewijs. Volgens het ING Economisch Bureau had acht op de tien Nederlanders voor 2018 goede voornemens. Maar, zo liet psycholoog Michiel Jongsma vorig jaar aan NU.nl weten, uit de statistieken blijkt dat tachtig tot negentig procent daarvan niet uitkomt.

Bedrijven doen het niet veel beter. Daar mislukt, volgens mijn scriptiebegeleider en hoogleraar verandermanagement Anton Cozijnsen, meer dan vijftig procent van de ingezette organisatieveranderprojecten. En maar twintig tot dertig procent mag succesvol worden genoemd.

Te nieuw, te onzeker
Goede voornemens beginnen met goede intenties. ‘Als je iets écht wilt, lukt het!’ Hoe vaak hoor je mensen dat niet zeggen? Lukken goede voornemens niet, dan wordt de betrokkene vaak onvoldoende doorzettingsvermogen verweten. Klopt dat wel? Ik ken mensen die héél graag willen stoppen met roken, maar het is ze tot op heden niet gelukt. Met dank aan de nicotine. Hetzelfde geldt voor afvallen. Suiker activeert een beloningssysteem in je hersenen. Zeg dan maar eens nee.

NRC-columnist Ben Tiggelaar schreef eens over de kunst van het veranderen volgens Nobelprijswinnaar en toppsycholoog Daniel Kahneman. Volgens Kahneman beoordelen mensen verandering door de oude en de nieuwe situatie met elkaar te vergelijken. Wat zijn hier eigenlijk de voor- en nadelen van? Omdat we de nadelen zwaarder laten wegen – zo werkt ons brein – en we al snel geneigd zijn om groots te veranderen, gaan we veranderingen snel uit de weg. Te gevaarlijk, te nieuw, te anders, te onzeker.

Ja dááhaag!
Het alternatief is kleine stappen zetten. Neem afvallen. Groots veranderen zou kunnen betekenen dat iemand in december besluit om per 1 januari 10 kilo af te vallen. De voordelen: een gezonder lijf, beweeglijker, minder moe, noem maar op. De nadelen: je mag ineens van álles niets meer (eten). Alleen nog maar wortelen, water en komkommer. Ja dááhaag, is dan de logische reactie. De nadelen torenen hoog boven de voordelen uit. 10 kilo afvallen kun je ook benaderen als stip aan de horizon. Iets waar je in kleine stapjes naartoe werkt. Je stopt eerst eens met die standaard pizza-avond, daarna verban je het standaard koekje bij de koffie en als je er aan toe bent begin je eens rustig met een klein rondje hardlopen.

Het voordeel van kleine stapjes is dat je hooguit een klein stapje terug hoeft te doen. Als iets een keer niet lukt is het even jammer, maar geen groot probleem. Behapbare brokken zorgen ervoor dat je geleidelijk aan verder komt. Met een houding van you win a few, you loose a few, ben je volgens Kahneman veel beter bestand tegen verliesaversie en durf je meer.

Begin met kleine stappen (niet op 1 januari)
Nu we dit weten is het niet gek dat onze met veel bombarie aangekondigde (grootse) goede voornemens massaal stranden. We verzuipen er gewoonweg in, omdat de mogelijke verliezen te groot zijn. In bedrijven geldt dit principe ook. Aan grote veranderingen kleven grote risico’s, met haar bijbehorende bezwaren. Het verlies van vastigheden weegt zwaarder dan de mogelijke lange termijn winst. Zet dus liever kleine stappen die bijdragen aan een groter doel.

Omdat de feestdagen in aantocht zijn, trakteer ik op een gratis tip. Die luidt als volgt: gooi het roer voor de verandering eens niet om op 1 januari. Gebruik de decembermaand liever om een stip aan de horizon te zetten en bepaal, het liefst gezamenlijk, welke stappen je volgend jaar als organisatie moet zetten om daar te komen. Zodra je weet waar je naartoe wilt en wat er moet gebeuren, is het een kwestie van beginnen bij het begin. Vergeet daarbij 1 januari. Die datum is al geclaimd door duizendenéén plannen en bovendien kleeft er een zweem van veel bombarie aan.

Zin om te sparren naar aanleiding van deze blog? Stuur me gerust een mailtje. Ik help je graag opweg.

Saskia Fliek
organisatieadviseur